*Κάτι παραπάνω από μια βιβλιοθήκη*
Οι βιβλιοθήκες της Φινλανδίας εκτιμώνται ολοένα και περισσότερο όχι από το πόσα βιβλία δανείζουν, αλλά από το πώς βοηθούν τις κοινωνίες να λειτουργούν.
Ένα παγωμένο πρωινό του Ιανουαρίου στο Ελσίνκι, περίπου 20 άτομα συγκεντρώνονται έξω από την Oodi, την κεντρική βιβλιοθήκη της πόλης, περιμένοντας να ανοίξουν οι πόρτες.
Μέχρι το μεσημέρι, το κτίριο είναι τόσο γεμάτο που οι επισκέπτες περιπλανιούνται ανάμεσα στους ορόφους αναζητώντας μια άδεια θέση. Οι μαθητές εργάζονται σε φορητούς υπολογιστές δίπλα σε τεράστια παράθυρα με θέα το κοινοβούλιο της Φινλανδίας και οι γονείς διαβάζουν με μωρά και νήπια σε έντονα χρωματιστούς χώρους παιχνιδιού.
Μια μικρή ομάδα κάθεται σε κύκλο: πλέκουν μάλλινες κάλτσες, ενώ όσοι έχουν μεγαλύτερη εμπειρία βοηθούν τους νεοφερμένους με τεχνικές και σχέδια. Σε μια μουσική ομάδα βιβλιοθήκης, ένας μεσήλικας άνδρας ηχογραφεί το πρώτο του κομμάτι σαξοφώνου. Στο καφέ της βιβλιοθήκης, μια ηλικιωμένη γυναίκα κάνει ένα μάθημα φινλανδικής συνομιλίας για δύο ξένες κοπέλες. Στην είσοδο, ένας έφηβος παίρνει μια μπάλα του μπάσκετ που έχει δανειστεί και ενώνεται με τους φίλους του στο γήπεδο της βιβλιοθήκης ακριβώς έξω.
Η Oodi, η οποία ψηφίστηκε ως η καλύτερη νεόκτιστη βιβλιοθήκη στον κόσμο το 2019, ακμάζει – σε έντονη αντίθεση με την κατάσταση σε πολλές άλλες χώρες όπου οι δημόσιες βιβλιοθήκες εξαφανίζονται σιγά σιγά.
Μεταξύ 2008 και 2019, 766 δημόσιες βιβλιοθήκες έκλεισαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ 2016 και 2023, περισσότερες από 180 βιβλιοθήκες που διοικούνταν από δημοτικούς συμβουλίου είτε έκλεισαν είτε παραδόθηκαν σε εθελοντικές ομάδες. Η Φινλανδία, αντίθετα, επεκτείνει τις βιβλιοθήκες της και τις μετατρέπει σε δημόσια χρηματοδοτούμενα κέντρα κοινωνικής προσφοράς όπου οι άνθρωποι μπορούν να δανειστούν πολύ περισσότερα από απλά βιβλία.
Η έρευνα που προκύπτει από αυτές τις πρωτοβουλίες – όχι μόνο στη Φινλανδία, αλλά και στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και τον Καναδά – ήδη υποδηλώνει ότι οι βιβλιοθήκες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης, διατυπώνοντας ένα σημαντικό επιχείρημα: τι θα γινόταν αν η αξία των βιβλιοθηκών δεν έγκειται στο πόσα βιβλία δανείζουν, αλλά περισσότερο στο πώς βοηθούν τις κοινωνίες να λειτουργούν; Και τι μπορεί να μάθει ο κόσμος από αυτό το φινλανδικό μοντέλο;
Η Φινλανδία διαθέτει περισσότερες από 700 βιβλιοθήκες για έναν πληθυσμό 5,6 εκατομμυρίων, που προσφέρουν τα πάντα, από στούντιο podcast και τρισδιάστατη εκτύπωση μέχρι ρακέτες τένις και εισιτήρια για πισίνα.
