*Έχεις δει (καλά) τον Παρθενώνα;*
Ένας μαθηματικός αποκάλυψε αυτό που ενδέχεται να αποτελεί έναν από τους μακροβιότερους μύθους στην ιστορία, αφού μελέτησε τις οπτικές ψευδαισθήσεις και τον Παρθενώνα, που δεσπόζει πάνω από την Αθήνα.
Οι ειδικοί θαυμάζουν το κτίσμα στον λόφο της Ακρόπολης εδώ και περισσότερα από 2.000 χρόνια και έχουν εξάρει τους αρχιτέκτονές του για την ευφυή χρήση της γεωμετρίας. Λέγεται ότι οι ανεπαίσθητες καμπύλες του διορθώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις που, διαφορετικά, θα αλλοίωναν τις καθαρές γραμμές του Παρθενώνα.
Ωστόσο, έπειτα από ενδελεχή έρευνα και εκτενή μαθηματική μοντελοποίηση, ο καθηγητής Alain Goriely του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε σε ένα μάλλον άβολο συμπέρασμα: οι οπτικές ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι διορθώνουν οι καμπύλες είναι είτε ανυπόστατες είτε πρακτικά ανεπαίσθητες. Με λίγα λόγια, οι ίδιες οι ψευδαισθήσεις αποτελούν ψευδαίσθηση.
Στη μελέτη του, ο Goriely εντοπίζει την προέλευση του μύθου στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό του 1ου αιώνα Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα 400 χρόνια μετά την κατασκευή του. Η περιγραφή του πέρασε σε αρχιτεκτονικά συγγράμματα και καθιερώθηκε ως δεδομένο. Ακόμη και τα σημερινά chatbot τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθούν να αναπαράγουν αυτή την ιστορία.
Ένας διαδεδομένος ισχυρισμός που αμφισβητεί ο μαθηματικός αφορά τη βάση —ή στυλοβάτη— του Παρθενώνα. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι οριζόντιες, αλλά σχηματίζουν μια ελαφρά καμπύλη που υψώνεται κατά 6 εκατοστά στο κέντρο. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, αυτό διορθώνει μια οπτική απάτη που θα έκανε τη βάση να φαίνεται σαν να "κρεμάει" στη μέση.
Το φαινόμενο της κάμψης προς τα κάτω έχει αποδοθεί σε δύο υποτιθέμενα οπτικά τεχνάσματα. Το πρώτο υποστηρίζει ότι οι μακριές οριζόντιες γραμμές φαίνονται απλώς να υποχωρούν στο κέντρο, ωστόσο ο Goriely δεν βρήκε στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν.
Η δεύτερη εκδοχή προτείνει ότι την οφθαλμαπάτη δημιουργούν οι μαρμάρινες κολόνες του Παρθενώνα. Η θεωρία αυτή βασίζεται στην οφθαλμαπάτη Hering, κατά την οποία παράλληλες γραμμές σε μια δισδιάστατη επιφάνεια μπορεί να φαίνονται σε καμπυλωτό σχήμα όταν τέμνονται από άλλες γραμμές. Ωστόσο, η οπτική απάτη Hering είναι πιο έντονη όταν οι γραμμές που τέμνονται σχηματίζουν οξείες γωνίες. Οι κολόνες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κάθετες για να προκαλέσουν κάτι τέτοιο, ενώ δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το φαινόμενο λειτουργεί καν σε τρισδιάστατο χώρο.
Ο Goriely, ο οποίος στο άρθρο του εξετάζει και απορρίπτει άλλες υποτιθέμενες "οπτικές διορθώσεις", παραδέχεται ότι "μπλέχτηκε σε έναν λαβύρινθο" προσπαθώντας να συγκεντρώσει όλα τα σχετικά στοιχεία. Υποθέτει ότι οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για τα συγκεκριμένα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά.
Η καμπυλότητα της βάσης ίσως εμπόδιζε τη δημιουργία λιμναζόντων υδάτων από τη βροχή, ενώ οι καμπύλες κολόνες μπορεί απλώς να έδιναν μια πιο οργανική αίσθηση και να ήταν πιο ευχάριστες στο μάτι των αρχαίων Ελλήνων.
Κατά τρόπο ασυνήθιστο για ακαδημαϊκή μελέτη, ο Goriely ολοκληρώνει το άρθρο του προτρέποντας τους αναγνώστες να αφήσουν το κείμενο στην άκρη και να κάνουν μια βόλτα στην πόλη, να δουν από κοντά τον Παρθενώνα και να εμπιστευτούν τα μάτια τους.
